ISBiznes Logo

Partner merytoryczny

Bank Pekao
czwartek, 19 listopada, 2026
ISBiznes Logo

Partner merytoryczny

Bank Pekao
Strona główna 1 Wielkie osiągnięcie małej sondy

Wielkie osiągnięcie małej sondy

Sonda NASA Voyager 1

Sonda NASA Voyager 1 wystrzelona w 1977 roku dotarła 18 listopada o 10:16 czasu uniwersalnego na odległość jednego „dnia świetlnego” od Ziemi – czyli dystansu, jaki światło pokonuje w ciągu 24 godzin. Po raz pierwszy obiekt zbudowany na Ziemi osiągnął taki dystans. Obecnie sonda przemieszcza się przez przestrzeń międzygwiezdną.

Jeden dzień świetlny to około 26 mld kilometrów. Pojęciem najczęściej używanym do pomiaru odległości kosmicznych – także w utworach sci-fi – jest rok świetlny – jednostka miary stosowana do określania ogromnych odległości w kosmosie. Jest to dystans jaki cząstka światła, czyli foton, pokonuje w ciągu roku – wynosi on około 9,5 bln kilometrów. Najbliższe gwiazdy poza naszym Układem Słonecznym – trzy obiekty tworzące układ Alfa Centauri – znajdują się w odległości około 4,24 roku świetlnego. Jednocześnie w tym układzie znajduje się planeta, na której mogło rozwinąć się życie pozaziemskie, choć biolodzy i astrofizycy sądzą, że „raczej nie byłaby to rozwinięta techniczne cywilizacja”.

Tymczasem NASA poinformowała, że ​​Voyager 1, poruszający się z prędkością blisko 61 000 km/h przez niemal całkowitą próżnię kosmosu, w 2012 roku przekroczył zewnętrzną granicę heliosfery – ochronnego „bąbla” złożonego z cząstek i pól magnetycznych wytwarzanych przez Słońce i wyszedł w przestrzeń międzygwiezdną. Jej bliźniacza sonda, Voyager 2, również wystrzelona w 1977 roku, weszła w przestrzeń międzygwiezdną w 2018 roku i nie jest jeszcze tak daleko od Ziemi.

Ponieważ odległości są już gigantyczne, naukowcy z Jet Propulsion Laboratory (JPL) NASA w Kalifornii muszą poczekać około doby na sygnał z Voyagera 1, który potwierdzi osiągnięcie dystansu dnia świetlnego. Tak więc 19 listopada NASA zaplanowała uroczyste ogłoszenie tego faktu.

„Osiągnięcie odległości jednego dnia świetlnego to zdumiewający wyczyn – coś, czego nigdy nie spodziewałam się zobaczyć” – powiedziała Suzanne Dodd, kierownik projektu Voyager.

„Postrzegam to jako kamień milowy inżynierii, świadczący o niezwykłej trwałości sondy Voyager 1 – a także jako osiągnięcie techniczne, że w ogóle jesteśmy w stanie komunikować się z nią na tak ogromną odległość” – powiedział astrofizyk Alan Cummings, naukowiec Space Radiation Laboratory przy Caltech, który jest związany z programem Voyager od 1973 roku.

Cummings jest sam legendą programu Voyager – dołączył do zespołu naukowego misji Voyager przypadkiem: eksperyment z wykorzystaniem balonu – dotyczący promieniowania kosmicznego i stanowiący podstawę jego pracy doktorskiej na uczelni Caltech – nie trafił zgodnie z planem do północnej Kanady, ale wylądował w ZSRR i został przejęty przez Rosjan.

„Uznano, że eksperyment dobiegł końca, a niedługo po rozpoczęciu prac nad instrumentem do badania promieniowania kosmicznego (Cosmic Ray Subsystem) na pokładzie sondy Voyager – co miało miejsce w 1973 roku – zaproponowano mi tam pracę. Utrata balonu okazała się dla mnie szczęśliwym zrządzeniem losu, gdyż misja Voyager stała się fundamentem mojej kariery. Pracuję przy niej i analizuję pochodzące z niej dane już od 53 lat” – powiedział Cummings agencji Reuters. Dołączył do zespołu misji Voyager w wieku 29 lat, a dziś ma 82 lata.

Warto wspomnieć, że z zespołem Voyager współpracuje także astrofizyk dr Brian May, słynny gitarzysta zespołu Queen obdarzony w NASA tytułem „największego rockmana wśród naukowców”.

Voyager 1 będzie nadal działał – jak poinformowali przedstawiciele Jet Propulsion Laboratory – dzięki niedawnym działaniom mającym na celu oszczędzanie energii obie sondy Voyager powinny dysponować wystarczającymi zasobami, aby utrzymać łączność z Ziemią przez kolejne trzy do czterech lat.

„Celem misji jest prowadzenie badań naukowych, a energii wystarczy, by zasilać obecny zestaw instrumentów aż do przyszłorocznej, 50. rocznicy startu. Co będzie później – trudno powiedzieć. Pamiętajmy, że to statki kosmiczne mające blisko 50 lat i zawsze mogą wystąpić sytuacje, których zespół nie jest w stanie przewidzieć” – stwierdzono w komunikacie JPL.

Jeszcze w czasie przebywania w Układzie Słonecznym Voyager 1 minęła Jowisza i Saturna – dwie największe jego planety dostarczając ciekawych danych, bowiem próbników, które dolatywały na takie odległości było bardzo niewiele.

„Sonda Voyager 1 dostarczyła mnóstwo nowych informacji na temat Jowisza, Saturna oraz ich księżyców” – powiedział Cummings, dodając, że odkryła ona cienki pierścień wokół Jowisza oraz dwa nieznane wcześniej księżyce tej planety: Tebę i Metis. Następnie zidentyfikowała pięć nowych księżyców Saturna, a także pierścień nazwany pierścieniem G.

Obecnie sonda wciąż gromadzi dane naukowe. Jej instrumenty wykryły na przykład słaby, jednostajny pomruk wywołany ciągłymi drganiami niewielkich ilości gazu obecnego w przestrzeni międzygwiezdnej.

„Voyager 1 to pierwszy statek kosmiczny, który zarejestrował widma energetyczne galaktycznych promieni kosmicznych (szybko poruszających się cząstek o wysokiej energii) w zakresie niskich energii. Cząstki te są niewykrywalne wewnątrz heliosfery, ponieważ wiatr słoneczny wypycha je na zewnątrz. Dla fizyki niskoenergetycznego promieniowania kosmicznego było to niczym »święty Graal«” – stwierdził Cummings, ekspert w dziedzinie promieniowania kosmicznego.

„Voyager przesyła nieprzerwane pomiary pól magnetycznych, promieniowania kosmicznego oraz fal plazmowych; dane te odbieramy na Ziemi, gdy anteny sieci Deep Space Network zostają skierowane w stronę sondy […]. Po przekroczeniu heliopauzy kierunek pola magnetycznego nie zmienił się – zgodnie z oczekiwaniami – na kierunek charakterystyczny dla przestrzeni międzygwiezdnej. Zamiast tego zachował orientację, jaką miał w momencie przekraczania heliopauzy przez obie sondy Voyager; jest to kierunek wyznaczany przez nasze Słońce. Obserwujemy sytuację, by sprawdzić, kiedy może dojść do takiej zmiany. Wciąż dostrzegamy również wpływ Słońca, w tym silne burze słoneczne, takie jak koronalne wyrzuty masy, które generują fale uderzeniowe i fronty ciśnienia docierające aż do Voyagera 1 i dalej. Gdzie kończy się oddziaływanie Słońca, a zaczyna nieskażona przestrzeń międzygwiezdna? Być może Voyager przetrwa wystarczająco długo, by pozwolić nam odpowiedzieć na to pytanie” – podkreśliła Suzanne Dodd.

Deep Space Network jest międzynarodową siecią anten radiowych wspierającą programy NASA i Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), zwłaszcza misje statków kosmicznych operujących w przestrzeni międzyplanetarnej.

Obie sondy – Voyager 1 i Voyager 2 zostały wystrzelone 49 lat temu. W Układzie Słonecznym badały jego zewnętrzne planety, następnie kontynuowały podróż poza jego granice. Voyager 1 wystartował 5 września 1977 roku z przylądka Canaveral na Florydzie na pokładzie rakiety Titan IIIE-Centaur – 16 dni po starcie Voyagera 2 – jednak już po kilku miesiącach wyprzedził swojego „bliźniaka”.

„Po starcie w 1977 roku sonda Voyager 2 obrała inną trasę przez Układ Słoneczny, aby odwiedzić Urana i Neptuna. Za dziewięć lat, w listopadzie 2035 roku, Voyager 2 znajdzie się w odległości jednego dnia świetlnego od Ziemi” – objaśnił Cummings.

Obie sondy Voyager niosą ze sobą „Złotą Płytę” (Golden Record) – nośnik mający przekazać historię Ziemi ewentualnym inteligentnym istotom pozaziemskim, które mogłyby natknąć się na te statki kosmiczne. Jest to płyta gramofonowa o średnicy 30,5 cm, wykonana z miedzi i pokryta złotem; zawiera ona różnorodne obrazy oraz dźwięki, które mają przybliżyć kulturę naszej planety. Okres jej trwałości według naukowców wynosi „co najmniej kilkaset lat”.

Na płycie znalazła się muzyka – m.in. utwór „Johnny B. Goode” rockmana Chucka Berry’ego, V Symfonia Beethovena czy pieśni rdzennych mieszkańców Australii – a także powitania w 55 językach oraz wskazówki, jak odnaleźć Ziemię.

Niektórzy eksperci wyrażali później wątpliwości czy podawanie dokładnych namiarów na naszą planetę jest rozsądne – istniała bowiem obawa, że ​​na Złotą Płytę mogłyby natrafić wrogie cywilizacje.

„Przez lata słyszałem o takich obawach, ale nigdy się nimi nie przejmowałem. Jest bardzo mało prawdopodobne, by kosmici kiedykolwiek na nią trafili” – stwierdził Cummings. Cummingsa wspierają w tym naukowcy z ESA. Jak powiedział Umberto Guidoni, włoski astrofizyk i astronauta, który wziął udział w dwóch misjach wahadłowców NASA stając się pierwszym Europejczykiem na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), „opinie o zagrożeniu wysoko rozwinięta agresywną cywilizacją technologiczną świadczą raczej o popularności taniej literatury s-f niż o jakichkolwiek związkach z rzeczywistością”.