Jak stwierdza raport Government Accountability Office, wciąż nie odnaleziono części o wartości 85 mln dolarów, które przed laty zaginęły. Istnieją podejrzenia, że bałagan ułatwił kradzież części dla chińskiego lotnictwa.
To może być jedna z największych afer w Pentagonie – jak stwierdza GAO, czyli amerykański urząd odpowiedzialny za kontrolę wydatków rządowych w raporcie opublikowanym 9 listopada, F-35 Joint Program Office – JPO – czyli Biuro Programu F-35 dopuściło do poważnych zaniedbań w ewidencjonowaniu części zamiennych do maszyn piątej generacji, których wartość sięga miliardów dolarów. JPO nie prowadziło bowiem pełnej ewidencji około 26 mln części zamiennych do samolotów F-35, znajdujących się w różnych miejscach na świecie, wartości 31 mld dolarów. Obecne rejestry są bowiem „niedokładne, niekompletne i nie odzwierciedlają zmian w czasie rzeczywistym”.
Tymczasem Biuro Programu F-35 nie stworzyło procedur pozwalających na skuteczne monitorowanie zgłoszeń o zagubieniu części, zaś osoby odpowiedzialne za nadzór nad tymi częściami nie zostały odpowiednio przeszkolone, ani też nie otrzymały wytycznych niezbędnych do wykonywania swoich obowiązków.
„Jeśli Biuro Programu F-35 nie wdroży procedur monitorowania strat, nie będzie w stanie określić ich pełnej skali. Ograniczy to również zdolność do przeciwdziałania przyszłym stratom oraz utrudni wykrywanie nadużyć, marnotrawstwa czy kradzieży” – napisano w raporcie GAO.
Nie jest to pierwsze ostrzeżenie dotyczące tej kwestii. W maju 2023 r., także w raporcie GAO, krytykowano sposób ewidencjonowania części zamiennych wskazując, że z raportów i inwentarzy zaginęło w ciągu 5 lat aż milion części zamiennych wartości 85 mln dolarów. Z raportu ze stanem na marzec 2026 r. wynika, że do tej pory ich nie znaleziono.
Cały program F-35 skonstruowano dla zmniejszenia kosztów tak, że wszyscy jego uczestnicy – Siły Powietrzne, Marynarka Wojenna i Korpus Piechoty Morskiej USA, a także szereg zagranicznych użytkowników tej maszyny, zwykle zresztą spośród państw NATO lub będących partnerami międzynarodowymi, korzystali z tej samej wspólnej puli części zamiennych obejmującej m.in. silniki, opony, sprzęt pomocniczy oraz elementy złączne, takie jak śruby i wkręty.
Jak jednak przyznali przedstawiciele JPO, szacunkowa wartość tej puli, wynosząca według stanu na marzec 2026 około 31 mld dolarów, jest zaniżona. Wiele elementów nie zostało ujętych w oficjalnych wykazach lub po prostu zaginęło. Braki te przyczyniły się do faktu, że Departament Obrony nie jest w stanie przejść pomyślnie własnych audytów finansowych i sytuacja ta nie ulegnie zmianie, dopóki program F-35 nie rozwiąże problemów z monitorowaniem i wysyłką części.
Gao stwierdza, że Pentagon powinien już dawno ustanowić procedury rejestrowania zgłoszeń o zagubionych komponentach do maszyn F-35, opracować wytyczne i przeszkolić osoby odpowiedzialne za nie wraz ze szczegółowym określeniem zakresu ich obowiązków. Konieczne jest wyznaczenie dokładnej liczby potrzebnych pracowników miejsca ich stacjonowania oraz czas przewidziany na realizację zadań.
Resort powinien także podjąć kroki w celu uwzględnienia komponentów do F-35 w sprawozdaniach finansowych m.in. poprzez wprowadzenie procedur szacowania wartości zagubionych elementów w przypadkach, gdy brakuje danych o ich koszcie.
W oficjalnym oświadczeniu rzecznik F-35 Joint Program Office poinformował, że Biuro zgadzając się zaleceniami GAO wprowadzi je do programu.
Tyle że nieporządki w samym JPO to tylko część problemu. Główny producent maszyny – Lockheed Martin – oraz producent silników i oprzyrządowania do nich Pratt & Whitney mają własne łańcuchy dostaw, własnych kooperantów i systemy zarządzania, które, jak się okazało, w żaden sposób nie są powiązane z JPO i nie są bezpośrednio zintegrowane z rządowym systemem zarządzania logistyką.
Tak więc Biuro ma kilka źródeł danych, odmiennych od siebie, służących do śledzenia drogi wyposażenia od zamówienia do magazynu. Jedno z nich jest aktualizowane jedynie kwartalnie, w efekcie czego dane dotyczące komponentów z założenia są przestarzałe, niektóre nawet o 3 miesiące. Całkowicie to uniemożliwia monitorowanie komponentów w czasie rzeczywistym. Dodatkowo, według danych GAO, inwentaryzacja części do F-35 za rok 2025 przeprowadzona przez JPO była nierzetelna, zaś od roku budżetowego 2020/2021 F-35 Joint Program Office wydało co najmniej 17 mln dolarów na osobiste przeliczanie części w obiektach zarządzanych zarówno przez wykonawców, jak i przez stronę rządową. Tyle że ta dokumentacja też jest niewiele warta, bo jest niewiarygodna – części znajdujące się w transporcie nie są ewidencjonowane a wojsko oraz główni wykonawcy programu nie mają wiedzy o tym, gdzie podwykonawcy niższego szczebla przechowują niektóre komponenty. W efekcie czego stany magazynowe są niepełne albo w ogóle komponentów uwidocznionych jako „przechowywane” w nich nie ma.
„Aby zwiększyć odpowiedzialność i ograniczyć straty części do samolotów F-35 resort wdraża ukierunkowane działania mające na celu monitorowanie i analizę tendencji w zakresie ubytków. Biuro Programu F-35 (JPO) aktywnie opracowuje procedury dedykowane dla tego programu oraz specjalistyczne szkolenia dla osób odpowiedzialnych za mienie Accountable Property Officers – APO, a także szczegółowy plan zdefiniowania i uporządkowania systemu APO. I tak JPO modernizuje infrastrukturę zarządzania mieniem poprzez tworzenie bezpośrednich interfejsów wymiany danych w czasie rzeczywistym między systemami rządowymi a systemami głównych wykonawców. Integracja ta stanowi bezpośrednią odpowiedź na wcześniejsze luki w systemie i ma zapewnić pełną kontrolę nad częściami zamiennymi do F-35” – poinformował rzecznik Programu.
Raportem GAO już zainteresowała się Izba Reprezentantów i Komisja Obrony Senatu. Problem zrobił się palący po ujawnieniu we wrześniu br., że przesyłka zawierająca wrażliwe komponenty dla F-35 – transportowana z Australii do Stanów Zjednoczonych w celu naprawy – została przekierowana do Hongkongu i ślad po niej zaginął. Według serwisu Politico w jej skład wchodziła m.in. osłona kabiny pilota wyposażona w zaawansowane technologie obniżające wykrywalność. Jak zauważyli analitycy wywiadu, jeśli dostała się w ręce chińskich inżynierów lotniczych i materiałowych to właśnie dostali oni „na złotej tacy” rozwiązanie problemów, jakie trapią ich niewykrywalne odpowiedniki F-22 i F-35, czyli maszyny J-20 i J-35.
