Z najnowszego raportu Mercer za 2022 r. wynika, że rodzimy system zabezpieczenia emerytalnego plasuje się na 28 pozycji na świecie. To druga połowa stawki państw, które uwzględniają twórcy corocznego opracowania, ukazującego się od 2009 r. Poprawa jakości polskiego systemu wydaje się istotna z dwóch powodów. World Economic Forum donosił na początku roku, że po raz pierwszy w historii ludzkości liczba osób powyżej 65 roku życia na świecie przewyższyła liczbę dzieci poniżej 5 roku życia. Taka nierównowaga może doprowadzić do tego, że systemy zabezpieczeń emerytalnych staną w obliczu niewypłacalności
Od lat Mercer oblicza autorski indeks – Mercer CFA Institute Global Pension Index (IGPI). Jest to wskaźnik, który klasyfikuje systemy zabezpieczeń emerytalnych wielu państw z całego świata. Inicjatywa obejmuje 44 krajów, które według szacunków autorów inicjatywy odpowiadają za ok. 65% globalnej populacji. Z pełną treścią analizy zapoznasz się TUTAJ.
IGPI jest miarą uwzględniającą wskaźniki cząstkowe o zróżnicowanych wagach: adekwatność, stabilność i integralność – pozostają one niezmienione od początku konstruowania indeksu. W ramach adekwatności (waga 40%), autorzy oceniają korzyści dla uczestników systemu, jego architekturę, poziom oszczędności, wsparcie ze strony państwa, strukturę udziałową aktywów krajowych i wielkość aktywów prorozwojowych (ang. growth assets). Stabilność (waga 35%) z kolei bierze pod uwagę zasięg systemu zabezpieczeń emerytalnych, skalę aktywów, demografię, wydatki rządowe, zadłużenie państwa i tempo wzrostu gospodarczego – to miara długoterminowej wypłacalności systemu. Ostatni składnik cząstkowy IGPI, czyli integralność (waga 25%), dotyczy otoczenia regulacyjnego, governance, ochrony uczestników systemu zabezpieczenia emerytalnego, komunikacji i kosztów operacyjnych funkcjonowania systemu.
Uczestnicy rankingu są podzieleni na kilka klas – oznaczanych literami od A (najwyższa) do E (najniższa). Kryterium pozycji każdego państwa jest wysokość odczytu IGPI – im wartość wskaźnika wyższa, tym system zabezpieczenia emerytalnego jest lepszej jakości. Mercer w tegorocznym raporcie ocenił, że na najwyższy rating zasługuje Islandia (84,7 pkt.), zaś najniższy Tajlandia (41,7%). Polska plasowała się w dolnej połowie stawki – na 28 pozycji.
Struktura klasyfikacji państw-uczestników IGPI
Autorzy opracowania zauważyli, że od 2020 r. Polska systematycznie osuwa się w rankingu – w 2021 r. była to pozycja 27, a w 2020 r. pozycja 25. Przyznali jednocześnie, że regresowi lokaty w krótkim terminie nie towarzyszy pogarszająca się ocena punktowa. W 2022 r. nasz system emerytalny dostał 57,5 pkt., a zatem o 2,3 pkt proc. więcej w porównaniu z zeszłorocznym odczytem. To by z kolei oznaczało, że inne państwa sprawniej udoskonalają swoje systemy zabezpieczenia emerytalnego, skoro nas wyprzedzają. W efekcie trafiliśmy do grupy C – piątej kategorii w siedmiostopniowej skali. W tej kategorii znajdują się systemy emerytalne mające pewne dobre cechy, ale również istotne braki i ryzyka, które powinny być wyeliminowane, bo zagrażają wypłacalności systemu.
„Aby aspirować do kategorii B, czyli krajów o znacznie lepszych systemach emerytalnych, należałoby uzyskać min. 65 pkt. a to już zmiana wymagająca istotnych wysiłków i zmian w takich obszarach jak: wartość aktywów emerytalnych (w relacji do PKB), poziom partycypacji w pracowniczych planach kapitałowych (przypomnijmy, że obecnie partycypacja w PPK nieznacznie przekracza 30%), poziom oszczędności gospodarstw domowych, aktywność zawodowa osób w wieku 55+ oraz zmiany w dostępie do świadczeń emerytalnych (wyższy oraz równy dla kobiet i mężczyzn wiek emerytalny oraz ograniczenie możliwości jednorazowej wypłaty środków z prywatnych planów emerytalnych – PPK, PPE, IKE, IKZE). O istotne zmiany (pozytywne) w każdym z wymienionych obszarów łatwo nie będzie” – podsumował Mercer.
Klasyfikacja według kategorii IGPI na świecie w rankingu za 2022 r.
Eksperci, którzy przygotowali ranking, zaproponowali też szereg działań, których musiałaby się Polska podjąć, aby jej system zabezpieczenia emerytalnego był lepszy.
„Ogólna wartość indeksu dla polskiego systemu mogłaby zostać zwiększona poprzez: zwiększenie uczestnictwa pracowników w prywatnym systemie emerytalnym, a tym samym zwiększenie poziomu składek i aktywów w czasie, podniesienie minimalnego poziomu wsparcia dostępnego dla najuboższych emerytów, podniesienie poziomu oszczędności gospodarstw domowych, zwiększenie współczynnika aktywności zawodowej w starszym wieku wraz ze wzrostem oczekiwanej długości życia” – zasugerowali twórcy opracowania.
W latach 2011-2022 punktacja jakości polskiego systemu zabezpieczenia emerytalnego uległa erozji. Szczególnie łatwo da się to zauważyć na tle prymusów. Bodaj największy postęp w tej sprawie uczyniły m. in. Niemcy i Singapur. Oba państwa jeszcze dekadę temu były klasyfikowane niżej niż Polska. Od tego jednak czasu poczyniły gigantyczny postęp (zwłaszcza Singapur) i pozostawiły nasz kraj z tyłu.
IGPI wybranych państw na świecie w latach 2011-2022
A sprawa dbałości o optymalizację funkcjonowania systemu zabezpieczenia emerytalnego w Polsce wydaje się coraz bardziej paląca m. in. z dwóch powodów. Na początku tego roku World Economic Forum alarmowało, że po raz pierwszy w historii ludzkości liczba osób w podeszłym wieku (co najmniej 65 lat) przewyższyła liczbę dzieci do 5 roku życia.
Dodatkowo kwestia udoskonalenia polskiego systemu zabezpieczenia społecznego stanie się pilna, ponieważ najprawdopodobniej w najbliższym czasie ruszy OIPE. Rząd ujawnił, że planowany termin przyjęcia regulacji w tej kwestii przez Radę Ministrów to III/IV kwartał tego roku. OIPE jest dobrowolnym produktem emerytalny, którego celem jest uzupełnieniem istniejących publicznych i pracowniczych oraz krajowych prywatnych systemów emerytalnych. Więcej na ten temat przeczytasz TUTAJ.
„[…] wkrótce na polskim rynku pojawi się OIPE – ogólnoeuropejski indywidualny produkt emerytalny, wprowadzony w UE na podstawie rozporządzenia z 2019 r. Jest to pierwszy krok na drodze do nowego, dobrowolnego ogólnounijnego systemu oszczędzania na emeryturę, który będzie oferować wiele instytucji finansowych w całej UE. Polski ustawodawca chce je wzorować właśnie na rodzimych IKE m. in. w zakresie rozwiązań podatkowych, ale przewagą będzie transgraniczny charakter” -wyjaśnił dr hab. Krzysztof Waliszewski, profesor Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu.
„Dostawcy OIPE będą mogli oferować konta we wszystkich krajach UE, a uczestnicy OIPE będą mogli transferować środki na konto utworzone w innym kraju. Obecnie można już korzystać transgranicznie z rozwiązań europejskich OIPE, które zostały wprowadzone w kilku krajach” – dodał.
Wdrożenie OIPE może przełożyć się na to, że część inwestorów przekieruje swoje środki pieniężne do zagranicznych firm zarządzających aktywami. Jednym z powodów tego jest to, że produkt jest atrakcyjny pod względem kosztowym. Europejski prawodawca zastrzegł bowiem ograniczenie, że koszty i opłaty związane z OIPE nie mogą przekroczyć 1% zgromadzonego kapitału rocznie. Wyszukiwarka instytucji oferujących OIPE znajduje się TUTAJ.
Polski projekt regulacji zakłada kilka rozwiązań, które mogą zainteresować oszczędzających. Po pierwsze dochody z tytułu gromadzenia środków na subkoncie OIPE uzyskane w związku z gromadzeniem i wypłatą środków przez oszczędzającego, wypłatą dokonaną na rzecz osób uprawnionych (w przypadku śmierci oszczędzającego) lub tzw. wypłatą transferową, mają być wolne od podatku. Co ciekawe, nie ma ograniczeń kwotowych dla projektowanego zwolnienia. Roczny limit wpłat na konto OIPE według projektu to kwota odpowiadająca trzykrotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok, określonego w ustawie budżetowej lub ustawie o prowizorium budżetowym lub w ich projektach. Z brzmieniem proponowanej ustawy w sprawie OIPE zapoznasz się TUTAJ.
