Brytyjczycy wypadli poza Horyzont – chcą wrócić

Wielka Brytania negocjuje z Unią Europejską umowę, na mocy której powtórnie dołączy do europejskiego programu naukowo-wdrożeniowego Horizon – największego programu Unii Europejskiej.

Rząd Wlk. Brytanii negocjuje projekt umowy, która umożliwi mu dołączenie do unijnego programu finansowania badań naukowych Horizon o wartości 95,5 mld euro. Brytyjskie placówki naukowe i konsorcja z firmami przemysłowymi wypadły z niego wskutek Brexitu.

Wstępne porozumienie, które wypracowali urzędnicy brytyjscy i przedstawiciele Unii obecnie jest rozpatrywane przez brytyjski rząd. Premier Wlk. Brytanii Rishi Sunak ma się spotkać z Ursulą von der Leyen, przewodniczącą Komisji Europejskiej, i zostaną podjęte ostateczne decyzje.

Rzecznik rządu brytyjskiego przyznał, że „rozmowy trwają i dlatego nie uzgodniliśmy jeszcze umowy”. Jeden z urzędników rządu w rozmowie z serwisem informacyjnym Politico stwierdził, że Wielka Brytania może ponownie dołączyć do programu Horizon Europe i programu obserwacji Ziemi Copernicus, ale zostanie wykluczona z programu badań i rozwoju energii jądrowej Euratom.

Brytyjscy naukowcy od kilku lat alarmują, że utrata członkostwa w programie Horizon była niezamierzonym, ale niszczącym skutkiem Brexitu, bowiem bez uczestnictwa w nim Wielka Brytania nie ma żadnych szans by zostać „światowym supermocarstwem naukowym”, co obiecywał już premier Boris Johnson. Na razie dominuje optymizm. W lutym minister nauki Michelle Donelan powiedziała, że Wielka Brytania jest gotowa na rywalizację na polu nauki „na najwyższym poziomie” jeśli negocjacje w sprawie członkostwa w unijnych programach naukowych się nie powiodą.

Naukowcy z Oxfordu i Cambridge spointowali to stwierdzeniem, że najpierw resort nauki powinien przestać być głównym celem oszczędności budżetowych w permanentnym kryzysie gospodarczym ostatnich lat, zaś brytyjskim największym uczelniom wyższym grozi los „europejskich uniwersytetów stanowych dla Amerykanów”, a pani minister „powinna skupić się na problemach niedofinansowanej nauki, a nie uprawiać propagandę”.

„Jeśli nie możemy się zrzeszać (z Unią w programach naukowych – red.), jesteśmy więcej niż gotowi, aby zrobić to sami z naszą globalną alternatywą, współpracując z potęgami naukowymi, takimi jak Stany Zjednoczone, Szwajcaria i Japonia, w celu zapewnienia międzynarodowej współpracy naukowej” – napisała w gazecie Telegraph.

Wielka Brytania chciała powrócić do programu Horizon, ale na to nie zgadzała się Unia Europejska twierdząc, iż najpierw trzeba rozwiązać problemy wynikające z innych obszarów negocjacji, głównie dotyczące gospodarki.

W lutym 2022 r. brytyjski minister nauki i badań George Freeman powiedział posłom, że dostęp do unijnych funduszy na badania jest dla Brytyjczyków zawieszony, podczas gdy nadal negocjowany jest układ handlowy i prawa połowowe oraz granica celna Irlandii Północnej.

Jeszcze w tym roku raport Izby Lordów (druga izba Wielkiej Brytanii) potępił rządowe ambicje zostania „supermocarstwem” naukowo-technicznym do 2030 r. stwierdzając ich „nieprawdopodobieństwo”. Lords Science and Technology Committee stwierdził, że kłótnie o fundusze UE i obawy o perspektywy kariery brytyjskich naukowców wpłynęły na kraj, zwłaszcza na mniejsze uczelnie i instytucje.

W listopadzie 2022 roku rząd musiał przeznaczyć 484 mln funtów jako tymczasowy środek finansowy, aby zapewnić „ukierunkowane wsparcie dla zatrzymania personelu i lokalnych strategii dotyczących talentów na kwalifikujących się uniwersytetach i organizacjach badawczych”, podczas gdy trwały negocjacje w sprawie programu Horizon.